Abdülhamid Dönemi Azınlık ve Yabancı Okullar

0
2051
Heybeliada Papaz Okulu, Osmanlı Dönemi

 

Osmanlı Devleti Gayr-i Müslim vatandaşları olan topluluklara her türlü hürriyeti ve serbestliği tanımıştı. Bu sebeple her toplumun kendi kiliselerine ve dini teşkilatlarına bağlı olarak eğitim düzenleri vardı. Ayrıca Gayr-i Müslim vatandaşların bir çoğu maddi durumları iyi olduğu için Avrupa ülkelerine de çocuklarını gönderirlerdi.

Fener Patrikhanesi’nin yönetim ve denetiminde olan önemli iki Rum okulu, Fener Rum Okulu ile Heybeliada Papaz Okulu idi.

Ermenilerin kurdukları ilk okul 1790 yılında Kumkapı’da açıldı. XIX. yüzyıl boyunca birçok okul açtılar.Yahudilerin ilk okulları 1854 yılında Musevi Asri Mektebi adı ile İstanbul’da açıldı. Daha sonra Selanik ve İstanbul’da birçok okul açtılar.

1897 yılında Osmanlı Devleti sınırları içinde azınlıkların sahip oldukları okulların sayıları şöyle idi:

Rumlar 4390

Bulgarlar 693

Ermenler 851

Yahudiler 331

Sırplar 85

Ulahlar 63

Katolik Rumlar 60

Genel olarak 5982 ilkokul, 687 rüştiye ve 70 idadidir.

­Genellikle devletin denetiminden uzak kalan bu okullarda milliyetçilik düşüncesi hızla yayılırken, aynı zamanda Türk düşmanlığı fikirleri de işleniyordu. Yabancı devletlerin destek ve kışkırtmalarıyla da bu okullar bölücü ve yıkıcı faaliyetlerde bulundular. Rum, Ermeni ve Bulgar ayaklanmalarının liderleri genellikle bu okullarda yetişenlerdi.

XIX. yüzyılda kapitülasyonlardan yararlanan ingiltere , Fransa, Almanya, Avusturya, İtalya, ABD, ve Rusya Osmanlı Devleti’nin çeşitli bölgelerinde okullar açtılar.Bu ülkelerin amaçları, açtıkları okullar aracılığıyla kendi dil, din ve kültürlerini yaymak, bu yolla Osmanlı Devleti üzerindeki siyasi etkinliklerini artırmaktı. Çoğunlukla misyonerler tarafından kurulan bu okullar, kendi dini propogandalarını yaptıkları gibi, zaman zaman azınlıkların isteklerini de tahrik ve teşvik etmişlerdir. Fransızlar tarafından 1583 yılında kurulan “Saint Benoit Okulu” nun eğitim kadrosunu Cizvit rahipleri oluşturuyordu. Daha sonra bu okulların sayıları arttı. Günümüzde bile bir kısmı mevcuttur. Amerikan okullarının sayısı XIX. yüzyıl sonlarında 534’e ulaşmıştı. Bu okulların en tanınmışları, Beyrut Amerikan Üniversitesi ve İstanbul’da açılan Robert Koleji idi.

İngilizler, 1857 yılında kız ortaokulunu, 1905 yılında da Nişantaşı İngiliz Lisesi’ni açtılar. İngiliz okulları özellikle Mezopotamya ve Ege bölgesinde ağırlık kazandı. İtalyanlar ilk olarak 1861’de İstanbul’da bir okul açtılar. 1863 yılında Hatay’da İtalyan özel Okulu açıldı. Ruslar ise ilk olarak 1889’da Bursa’da ve daha sonra İstanbul’da, Terkos Rus Okulu’nu açtılar.

Avusturya ise 1882 yılında bir kız lisesi, bir erkek lisesi ve ticaret okulu kurdu. Bu okullar günümüzde de eğitimlerini sürdürmektedir.

Almanlar tarafından açılan okullar, İstanbul, Beyrut ve Kudüs’te bulunuyordu.

İranlılar da İstanbul ve Bağdat’ta okullar açtılar.

Osmanlı sınırları içindeki yabancı okulların sayıları şöyle idi:

Amerikan Okulları 131

Fransız Okulları 127

İngiliz Okulları 60

Alman Okulları 22

İtalyan Okulları 22

Avusturya Okulları 11

Rus Okulları 7

İran Okulları 4

Toplam: 384… Mustafa YETİŞ

CEVAP VER